SIBO, IMO i IBS – dlaczego często współwystępują z nietolerancją histaminy?

Wiele osób zmagających się z przewlekłymi problemami jelitowymi, takimi jak zespół jelita nadwrażliwego (IBS) czy zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO/IMO), zauważa, że ich objawy nasilają się po spożyciu konkretnych produktów – nawet tych uznawanych za zdrowe. Często dotyczy to produktów bogatych w fermentujące węglowodany (FODMAP – fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols), które nasilają fermentację jelitową i produkcję gazów. U części pacjentów podobne reakcje pojawiają się jednak również po spożyciu produktów bogatych w histaminę. Kluczem do zrozumienia tej zależności może być właśnie nietolerancja histaminy, która coraz częściej jest rozpoznawana jako istotny element zaburzeń żołądkowo-jelitowych.

Dlaczego te schorzenia tak często idą w parze? Odpowiedź kryje się w jelitach – w stanie błony śluzowej, składzie mikrobioty oraz zdolności organizmu do metabolizowania histaminy.

Spis treści:

Czym jest SIBO, IMO i IBS?

SIBO (ang. Small Intestinal Bacterial Overgrowth) oznacza nadmierny rozrost bakterii w jelicie cienkim, które fermentują niestrawione składniki pokarmowe, prowadząc do wzdęć, gazów, bólu brzucha i zaburzeń rytmu wypróżnień.

IMO (ang. Intestinal Methanogen Overgrowth) jest zaburzeniem pokrewnym, związanym z nadmiarem mikroorganizmów produkujących metan, takich jak Methanobrevibacter smithii, co skutkuje głównie zaparciami i spowolnioną perystaltyką (2).

IBS (ang. Irritable Bowel Syndrome) to zaburzenie czynnościowe jelit, w którym nie stwierdza się zmian strukturalnych, ale pacjenci odczuwają objawy takie jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunki lub zaparcia oraz dyskomfort po posiłkach (3).

Coraz więcej badań wskazuje, że u części pacjentów z IBS współwystępuje SIBO lub inne zaburzenia mikrobioty (4).

Wspólne podłoże: mikrobiota jako punkt łączący

Objawy tych zaburzeń często się pokrywają – ale nie jest to przypadek. Coraz więcej danych wskazuje, że wspólnym mianownikiem jest zaburzona mikrobiota jelitowa.

W przypadku SIBO i IBS wykazano zwiększoną liczebność bakterii takich jak Enterococcus, Escherichia coli czy Klebsiella (4). Co istotne, bardzo podobne zmiany obserwuje się u pacjentów z nietolerancją histaminy – gdzie dochodzi do nadmiaru bakterii zdolnych do produkcji histaminy oraz jednoczesnego spadku bakterii ochronnych takich jak Faecalibacterium prausnitzii, Ruminococcus czy Bifidobacterium, które odpowiadają za utrzymanie integralności bariery jelitowej i działanie przeciwzapalne (5).

Do bakterii produkujących histaminę należą m.in.:

• Escherichia coli
• Proteus
• Hafnia
• Staphylococcus bakterie z rodziny Enterobacteriaceae (6)

Oznacza to, że nie tylko objawy tych zaburzeń są podobne – pokrywa się również ich podłoże mikrobiologiczne. Nadmiar tych samych bakterii może jednocześnie nasilać fermentację (typową dla SIBO/IBS) oraz produkcję histaminy, co prowadzi do kumulacji objawów.

Mechanizmy nasilające objawy

Na nakładanie się objawów wpływa kilka mechanizmów:

1. Stan zapalny jelit a niedobór DAO

Enzym DAO jest produkowany głównie przez dojrzałe komórki nabłonka jelita cienkiego (enterocyty). W warunkach fizjologicznych odpowiada za rozkład histaminy dostarczanej z pożywieniem, zanim ta przedostanie się do krwiobiegu.

W przebiegu SIBO i IBS często dochodzi do przewlekłego, niskiego stopnia stanu zapalnego oraz uszkodzenia błony śluzowej jelit. Taki stan prowadzi do zaburzenia funkcji enterocytów, a w konsekwencji do zmniejszenia produkcji DAO.

Efektem jest ograniczona zdolność organizmu do neutralizacji histaminy w świetle jelita. Nawet jej fizjologiczne ilości mogą wtedy wywoływać objawy, ponieważ nie są prawidłowo rozkładane. To właśnie dlatego pacjenci z zaburzeniami jelitowymi często stają się nadwrażliwi na produkty bogate w histaminę (7).

2. Produkcja histaminy przez bakterie jelitowe

Dysbioza to jeden z kluczowych elementów łączących SIBO, IBS i nietolerancję histaminy. W przebiegu tych zaburzeń dochodzi do nadmiernego rozrostu bakterii zdolnych do produkcji histaminy z histydyny obecnej w pożywieniu.

W przypadku SIBO, gdzie liczba bakterii w jelicie cienkim jest znacząco zwiększona, proces ten zachodzi intensywniej i bliżej miejsca wchłaniania składników odżywczych. Oznacza to, że histamina może być produkowana lokalnie w dużych ilościach i szybko wchłaniana (6).

Co istotne, zjawisko to może występować niezależnie od diety – nawet przy ograniczeniu produktów bogatych w histaminę organizm nadal może być narażony na jej nadmiar, jeśli mikrobiota produkuje ją endogennie.

3. Zwiększona przepuszczalność jelit

W SIBO i IBS często obserwuje się zaburzenie integralności bariery jelitowej, określane jako zwiększona przepuszczalność jelit. Jednym z mechanizmów jest rozluźnienie połączeń ścisłych (tight junctions) między komórkami nabłonka.

W takiej sytuacji nie tylko histamina, ale również inne substancje prozapalne, toksyny bakteryjne czy fragmenty niestrawionych białek mogą łatwiej przenikać do krwiobiegu.

Prowadzi to do nasilenia odpowiedzi immunologicznej i objawów ogólnoustrojowych, takich jak bóle głowy, zmęczenie, reakcje skórne czy kołatanie serca. Jednocześnie zwiększona przepuszczalność jelit dodatkowo nasila stan zapalny, tworząc błędne koło podtrzymujące objawy.

Wspólne objawy

Objawy SIBO, IBS i nietolerancji histaminy w dużej mierze się pokrywają i obejmują:

• wzdęcia
• bóle brzucha
• biegunki lub zaparcia
• uczucie pełności po posiłku
• nadmierne gazy

Dodatkowo w nietolerancji histaminy częściej pojawiają się objawy pozajelitowe, takie jak migreny, zaczerwienienie skóry, katar czy zaburzenia snu.

Czy suplementacja DAO może być pomocna?

Istotną przesłanką wskazującą na udział histaminy w objawach jelitowych jest obserwowana poprawa po suplementacji enzymem DAO.

W badaniu przeprowadzonym na grupie 28 pacjentów z nietolerancją histaminy wykazano, że już po 4 tygodniach stosowania enzymu DAO doszło do istotnej redukcji objawów jelitowych – takich jak wzdęcia, bóle brzucha, biegunki czy uczucie pełności. Największą poprawę odnotowano w przypadku bólu brzucha (spadek z 68% do 25%) oraz uczucia pełności poposiłkowej (z 79% do 43%) (8).

Co ważne, objawy zaczynały nawracać po odstawieniu suplementacji, co dodatkowo sugeruje, że zaburzony metabolizm histaminy odgrywa realną rolę w ich powstawaniu.

Podsumowanie

Współwystępowanie SIBO, IMO i IBS z nietolerancją histaminy nie jest przypadkowe. Zaburzenia te łączy wspólne podłoże – dysbioza jelitowa, stan zapalny oraz nieprawidłowy metabolizm histaminy.

Obecność tych samych bakterii w SIBO, IBS i NH pokazuje, że mamy do czynienia nie z odrębnymi problemami, ale z różnymi manifestacjami podobnego zaburzenia równowagi jelitowej.

Zrozumienie tej zależności jest kluczem do skuteczniejszej diagnostyki i leczenia.

Piśmiennictwo:
1. Schnedl WJ, Lackner S, Enko D, Schenk M, Holasek SJ, Mangge H. Evaluation of symptoms and symptom combinations in histamine intolerance. Intest Res. 2019 Jul;17(3):427-433.
2. Plauzolles A, Uras S, Pénaranda G, Bonnet M, Dukan P, Retornaz F, Halfon P. Small Intestinal Bacterial Overgrowths and Intestinal Methanogen Overgrowths Breath Testing in a Real-Life French Cohort. Clin Transl Gastroenterol. 2023 Apr 1;14(4):e00556.
3. Fikree A, Byrne P. Management of functional gastrointestinal disorders. Clin Med (Lond). 2021 Jan;21(1):44-52.
4. Takakura W, Pimentel M. Small Intestinal Bacterial Overgrowth and Irritable Bowel Syndrome – An Update. Front Psychiatry. 2020 Jul 10;11:664.
5. Sánchez-Pérez S, Comas-Basté O, Duelo A, Veciana-Nogués MT, Berlanga M, Latorre-Moratalla ML, Vidal-Carou MC. Intestinal Dysbiosis in Patients with Histamine Intolerance. Nutrients. 2022 Apr 23;14(9):1774.
6. Hrubisko M, Danis R, Huorka M, Wawruch M. Histamine Intolerance-The More We Know the Less We Know. A Review. Nutrients. 2021 Jun 29;13(7):2228.
7. Schnedl WJ, Enko D. Histamine Intolerance Originates in the Gut. Nutrients. 2021 Apr 12;13(4):1262.
8. Schnedl WJ, Schenk M, Lackner S, Enko D, Mangge H, Forster F. Diamine oxidase supplementation improves symptoms in patients with histamine intolerance. Food Sci Biotechnol. 2019 May 24;28(6):1779-1784.

Najczęściej zadawane pytania